Minder stikstof in en rondom kwetsbare natuur

We werken aan minder stikstof in en rond kwetsbare natuur op de Veluwe, de Landgoederen Brummen en mogelijk ook in Bekendelle en Willinks Weust bij Winterswijk.

In dit stikstofreductiegebied moet de uitstoot van stikstof flink verminderen, dat draagt bij aan natuurherstel en maakt dat we op termijn weer vergunningen kunnen verlenen.

Strokenbeleid voor minder stikstof

Het strokenbeleid is een onderdeel van een grotere aanpak: de Versnellingsaanpak Stikstof. Het is 1 van de uitwerkingen om Gelderland van het slot te krijgen. Door teveel stikstof, gaat het niet goed met de natuur. Zolang de stikstofuitstoot niet minder wordt en de natuur niet herstelt, kunnen we geen vergunningen verlenen.

We hebben stroken van maximaal 500 meter aangewezen rondom kwetsbare natuur (stikstofgevoelige habitats) in 4 gebieden in Gelderland. In deze stroken en in die natuurgebieden moet de uitstoot de komende 10 jaar flink minder worden. Het blijkt dat dichtbij kwetsbare natuur stikstofvermindering het meest effectief is. In het strokenbeleid staan hiervoor maatregelen per sector. Want elke sector draagt bij. En er staat in hoe we ondernemers, inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven hierbij willen helpen, bijvoorbeeld met subsidies en advies.

Afbakening stroken

De stroken zijn maximaal 500 meter breed.
De stroken hebben we bepaald op basis van de ligging van stikstofgevoelige habitats (leefgebieden van planten of dieren). Binnen de strook en in het natuurgebied, in het zogenoemde stikstofreductiegebied, gelden strengere regels.
Bij twijfel of een bedrijf binnen het stikstofreductiegebied valt, kijken we naar de hoeveelheid uitstoot en de ligging van percelen. Voor landbouwgrond geldt: ligt meer dan 50% van een perceel binnen de strook, dan gelden de regels voor het hele perceel. Voor bedrijven geldt dat als minstens 50% van de uitstoot binnen de grens van 500 meter plaatsvindt, dat dan de regels voor het hele bedrijf gelden.

De grenzen van het stikstofreductiegebied zijn te vinden op deze kaart.

Ten opzichte van het voorbereidingsbesluit zijn de grenzen iets gewijzigd:

Rondom de beken bij Vaassen zijn de stroken verwijderd. Omdat hier stroken van 500 meter rondom natuur van minder dan 100 meter breed niet in verhouding zijn.
Bij Epe en Hierden zijn de grenzen van de stroken verruimd met 130 hectare. Dat komt omdat we eerder per ongeluk één natuurtype niet hebben meegerekend.
De Natura 2000 – delen in het gebied van GEUS zijn verwijderd, daar gaan de regels niet gelden.

Kaart stikstofreductiegebied

Klik hier voor groot formaat

Strokenbeleid in Winterswijk

In Winterswijk loopt een gebiedsproces. Als blijkt dat via dit gebiedsproces de stikstofuitstoot daalt en de natuur herstelt, treedt het strokenbeleid in Winterswijk niet in werking.

Maatregelen per groep

In het strokenbeleid beschrijven we welke maatregelen we in de verschillende sectoren nemen.

Bedrijven en maatschappelijke functies

Geen nieuwe stookinstallaties
Nieuwe stookinstallaties worden verboden, denk hierbij bijvoorbeeld aan cv-ketels, luchtverhitters, ovens en kachels. Vervanging van bestaande installaties mag nog wel, om te kunnen voldoen aan de nieuwe norm (die in 2035 gaat gelden, zie volgende punt).
Invoeringsdatum: bij ingang vernieuwde Omgevingsverordening
Strengere regels voor uitstoot voor stookinstallaties ≥ 400 kW
Er komen strengere regels voor de hoeveelheid stikstof die stookinstallaties uitstoten. Deze regel geldt alleen voor bedrijven en maatschappelijke instellingen met een totaal opgeteld vermogen (ook als het gaat om meerdere installaties) van 400 kilowatt of meer. De nieuwe norm wordt 40 milligram stikstofoxiden per kubieke meter gas onder standaardcondities (40mg/Nm3).
Invoeringsdatum: 2035
35% minder gasverbruik
In 2035 is het verplicht om het jaarlijks gasverbruik met 35% verminderd te hebben ten opzichte van 2018. Deze regel voorkomt ook dat duurzamere stookinstallaties alsnog meer gaan uitstoten.
Invoeringsdatum: 2035
40% reductie van emissiegrenswaarden
Voor andere stookinstallaties en brandstoffen (zoals installaties op stookolie, propaan of butaan), waarvoor nog geen regels zijn opgenomen, geldt een reductieverplichting van 40% in 2035 ten opzichte van 2018. Dit betekent dat de maximale concentratie van verontreinigde stoffen die uitgestoten mag worden met 40% moet dalen.
Invoeringsdatum: 2035
Industriële piekbelasters
We gaan maatwerkafspraken maken met bedrijven in het gebied die relatief veel stikstof uitstoten.
Verbod stikstofhoudende kunstmest
Binnen het stikstofreductiegebied komt een verbod op stikstofhoudende kunstmest. Dit verbod geldt voor alle organisaties binnen het gebied, dus ook voor niet-agrarische terreinen zoals golfbanen, sportvelden en gezondheidsorganisaties.
Invoeringsdatum: 2030

Agrarische Sector

Verbod op vestiging en uitbreiding
Binnen het stikstofreductiegebied komt een verbod op nieuwe veehouderijen. Niet-grondgebonden veehouderijen mogen niet uitbreiden. Deze veehouderijen mogen alleen uitbreiden, wanneer het dierenwelzijn verbetert en het aantal dieren niet toeneemt. Grondgebonden bedrijven (zoals melkveehouderijen) mogen alleen uitbreiden als ze extensiveren (minder dieren per hectare grond). Komende maanden staat de deur open om eventueel tot een betere invulling van dit verbod te komen.
Invoeringsdatum: bij ingang vernieuwde Omgevingsverordening
Verbod op stikstofhoudende kunstmest
Stikstofhoudende mest wordt verboden binnen het stikstofreductiegebied. Dit geldt voor zowel agrarische als niet-agrarische bedrijven, zoals golfbanen, maneges en sportvelden.
Invoeringsdatum: 2030
Verplichte stalmodernisering
Veehouderijen in het stikstofreductiegebied worden verplicht de stallen te moderniseren om de stikstofuitstoot te verminderen. Per diercategorie komen er doelen in percentages voor minder stikstofuitstoot. Hierbij houden we rekening met wat haalbaar is voor de betreffende diercategorie. Deze doelen komen in de vernieuwde Omgevingsverordening. Er zijn uitzonderingen voor de verplichte stalmodernisering, zoals paardenhouderijen, bedrijven die extensief (gaan) werken, bedrijven met een groot aandeel agrarisch natuurbeheer, bedrijven die vóór 1 januari 2035 gaan stoppen of melkveebedrijven die hun koeien veel beweiden of die weinig koeien hebben ten opzichte van het grondoppervlak. Voor hen geldt de verplichting niet.
Invoeringsdatum: uiterlijk 2035
Scheurverbod
Op weidegronden in het stikstofreductiegebied met blijvend natuurlijk grasland geldt een scheurverbod. Dit is een wettelijk verbod op het omploegen, frezen of vernietigen van permanent grasland. Wanneer na het scheuren opnieuw gras wordt gezaaid, mag het wel.
Invoeringsdatum: bij ingang vernieuwde Omgevingsverordening
Emissieloze mobiele werktuigen verplicht
In het stikstofreductiegebied wordt het minimumniveau van de routekaart Schoon en Emmissieloos Bouwen (SEB) verplicht. Emissieloze mobiele werktuigen zijn straks verplicht. De regel geldt voor alle werkzaamheden in het gebied. Er komen uitzonderingen op deze regel, voor bijvoorbeeld het realiseren van bouwwerken en voor de agrarische sector, zoals voor tractoren. Deze laatste uitzondering werken we nog uit.
Invoeringsdatum: 2035
Minder aanwending van drijfmest
We streven naar minder stikstofuitstoot door drijfmest. Dit kan door minder mestaanwending en wellicht ook door innovatieve technieken. We gaan samen met de sector kijken of boeren door technieken en het behandelen van mest kunnen komen tot minder stikstofuitstoot uit drijfmest. Daarbij gaan we na wat praktische haalbare opties zijn.

Mobiliteit

Verlagen snelheid op rijkswegen
We overwegen om de rijksoverheid te vragen de maximumsnelheid op snelwegen in het stikstofreductiegebied in de nacht te verlagen naar 100 km/u. (Van 19:00 tot 06:00 uur.) Eerst beoordelen we een onderzoek hiernaar dat we nog van de rijksoverheid gaan ontvangen.
Invoeringsdatum: wanneer het Rijk hiertoe besluit
Emissieloze mobiele werktuigen verplicht
In het stikstofreductiegebied wordt het minimumniveau van de routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) verplicht. Emissieloze mobiele werktuigen zijn straks verplicht, voor overheden nog eerder dan voor bedrijven. De regel geldt voor alle werkzaamheden in het gebied. Invoeringsdatum: 2035 voor bedrijven, 2028 voor overheden

Wonen en bouwen

Geen verbod voor verbouw of nieuwbouw van woningen
Bouwen en verbouwen blijven mogelijk in het stikstofreductiegebied, waarbij uiteraard wel de reguliere vergunningseisen blijven bestaan.
Energiebesparing en verduurzaming worden sterk aanbevolen
We stimuleren huiseigenaren binnen het stikstofreductiegebied om hun woning zoveel mogelijk te verduurzamen. Denk hierbij vooral aan isolatie. We maken dit niet verplicht.
Aanvullen lening ‘Toekomstbestendig Wonen’
We onderzoeken of we de lening ‘Toekomstbestendig Wonen’ kunnen ophogen en beter onder de aandacht kunnen brengen bij woningeigenaren binnen het stikstofreductiegebied.
Onderzoek in 2026

Inwoners

Geen verbod voor verbouw of nieuwbouw van woningen
Bouwen en verbouwen blijven mogelijk in het stikstofreductiegebied, waarbij uiteraard wel de reguliere vergunningseisen blijven bestaan.
Energiebesparing en verduurzaming worden sterk aanbevolen
We stimuleren huiseigenaren binnen het stikstofreductiegebied om hun woning zoveel mogelijk te verduurzamen. Denk hierbij vooral aan isolatie. We maken dit niet verplicht.
Aanvullen lening ‘Toekomstbestendig Wonen’
We onderzoeken of de lening ‘Toekomstbestendig Wonen’ kan worden opgehoogd en beter onder de aandacht gebracht kan worden bij woningeigenaren binnen het stikstofreductiegebied.
Onderzoek in 2026

Gemeenten

Woningbouw blijft mogelijk
Er komt geen bouwverbod in het stikstofreductiegebied. Gemeenten kunnen de gemaakte plannen doorzetten. Wel geldt: bouwen en werken moet zo schoon mogelijk, zodat vergunningverlening juridisch houdbaar blijft en de stikstofuitstoot daalt.
Invoeringsdatum: vanaf ingang vernieuwde Omgevingsverordening.
Emissieloos bouwen & werken
Het gebruik van emissieloze mobiele werktuigen wordt verplicht bij bijvoorbeeld het aanleggen of verbeteren van wegen of in de bouw. Overheden hanteren minimaal basisniveau vanaf 2028 en ambitieniveau vanaf 2030, zoals omschreven in de routekaart van Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB).

Steun per groep

De maatregelen uit het strokenbeleid kunnen grote impact hebben op ondernemers, bedrijven en maatschappelijk organisaties in het stikstofreductiegebied. Daarom willen we steun bieden. Dit noemen we flankerend beleid.

Bedrijven en maatschappelijke functies

Er komen subsidies om stookinstallaties eerder te vervangen en niet te wachten tot het einde van de levensduur. Dit geldt zowel voor emissieloze alternatieven (voor zover haalbaar gezien netcongestie) als voor verbeterde installaties op fossiele brandstoffen.
Bestaande steun wordt uitgebreid, zoals meer inzet van energiecoaches (onderdeel van regionale energie-expertisecentra). Zij kunnen bijvoorbeeld straks ook meedenken over het optimaliseren van productieprocessen.
We gaan bedrijven helpen in de zoektocht naar adequate stroomvoorziening. Denk hierbij aan subsidies, procesondersteuning en kennisdeling.

Agrarische Sector

Er komen zaakbegeleiders beschikbaar. Dat zijn experts die met agrariërs meedenken over hun toekomst en bedrijfsplannen. Zij kunnen meedenken over vragen zoals “Hoe ziet mijn ondernemingsplan eruit als ik geen kunstmest meer kan gebruiken? / Kan ik een stal vernieuwen, is dat haalbaar in financieel opzicht en qua vergunningen? / Welke alternatieve bedrijfsvoeringen en nevenactiviteiten zouden kunnen passen bij mijn bedrijf? / Of is verplaatsen een optie?” Ook wordt steun beschikbaar gesteld voor adviesdiensten (zoals agrarische accountants en technische adviseurs), die nodig zijn om goede bedrijfsplannen te kunnen opstellen.
Er wordt extra geld voor agrarisch natuurbeheer beschikbaar gesteld. We gaan met de collectieven kijken hoe passende pakketten ontwikkeld kunnen worden.
We stimuleren kennisuitwisseling, zodat ondernemers kennis kunnen verkrijgen over nieuwe ontwikkelrichtingen. Op vrijwillige basis kunnen agrariërs leren van andere boeren of van experts.
Verplaatsings- en beëindigingssubsidies, waardoor veehouders een veehouderijtak kunnen verplaatsen of beëindigen. Deze regeling staat hier open.
Investeringssubsidies voor stalmodernisering en bedrijfsomschakeling; deze regelingen willen we in 2026 openstellen.
Grondinstrumentarium om ondernemers aan extra grond of aan beter gelegen percelen te helpen. We werken hiervoor aan een zogenoemde grondstrategie.

Mobiliteit & mobiele werktuigen

We werken onder meer aan het verbeteren van de fietsverbindingen en het optimaliseren van het openbaar vervoersnetwerk.
We ondersteunen werkgevers, andere organisaties en inwoners bij het verduurzamen van reisgedrag door in te zetten op slim en schoon reizen.
Er is een nationale subsidie voor bedrijven voor de aanschaf van en de ombouw naar emissieloze (uitstootvrije) bouwwerktuigen en bouwvaartuigen door bouwbedrijven: SSEB.

Wonen en bouwen

We onderzoeken of we woningcorporaties kunnen helpen bij het verduurzamen van hun woningen in het stikstofreductiegebied. Daarbij kijken we bijvoorbeeld of en hoe we corporaties kunnen ondersteunen bij het sneller isoleren van huurwoningen met een matig of slecht energielabel.
Onderzoek start in 2026
We onderzoeken of de lening ‘Toekomstbestendig Wonen’ kan worden opgehoogd en beter onder de aandacht gebracht kan worden bij woningeigenaren.
Onderzoek start in 2026
We willen gemeenten ondersteunen en stimuleren rond het invoeren van de Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Dit gaan we doen via verschillende kennisstructuren en samen met verschillende partners.
In 2026 wordt dit flankerend beleid verder uitgewerkt.
Bouwprojecten en verduurzamingsplannen die elektrische oplossingen nodig hebben, zullen te maken krijgen met netcongestie. Daarom zullen we komende jaren met netbeheerder Liander gericht per onderstation kijken naar mogelijkheden voor individuele en collectieve flexibele contracten, lokale samenwerkingen en naar combinaties daarvan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan capaciteitsbeperkende contracten en energiehubs.

Inwoners

Er komt extra inzet op advies aan inwoners, onder meer via bestaande energieloketten en energiecoöperaties, door gerichte inzet van energiecoaches. Energiecoaches kunnen inwoners adviseren hoe zij hun woning kunnen verduurzamen.
We onderzoeken of de lening ‘Toekomstbestendig Wonen’ kan worden opgehoogd en beter onder de aandacht gebracht kan worden bij woningeigenaren.
Onderzoek start in 2026

Gemeenten

We willen gemeenten ondersteunen en stimuleren rond het invoeren van de Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Dit gaan we doen via verschillende kennisstructuren en samen met verschillende partners. Er is hiervoor ook een regeling van het Rijk (SPUK SEB).
In 2026 wordt dit flankerend beleid verder uitgewerkt.
Bouwprojecten en verduurzamingsplannen die elektrische oplossingen nodig hebben, zullen te maken krijgen met netcongestie. Daarom zullen we komende jaren met netbeheerder Liander gericht per onderstation kijken naar mogelijkheden voor individuele en collectieve flexibele contracten, lokale samenwerkingen en naar combinaties daarvan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan capaciteitsbeperkende contracten en energiehubs.

Regels in omgevingsverordening

We gaan de maatregelen in het strokenbeleid vertalen naar regels die we vastleggen in de omgevingsverordening. Hierin staan alle regels voor de omgeving waar we wonen en leven (leefomgeving).

Het college van Gedeputeerde Staten neemt op 3 februari een besluit over deze regels. Deze regels komen ter inzage te liggen van 12 februari tot en met 25 maart 2026 (zienswijzeprocedure). Iedereen kan hier dan een zienswijze op indienen. Houdt u hiervoor deze webpagina in de gaten. De verwachting is dat Provinciale Staten in september 2026 het definitieve besluit nemen over de regels.

Participatie: meedenkronde

In juli 2025 stelden Gedeputeerde Staten een zogenoemde denkrichting vast voor het strokenbeleid. Op basis van deze denkrichting gingen we in gesprek met ondernemers, grondeigenaren en inwoners uit het stikstofreductiegebied. We organiseerden inloopbijeenkomsten, 1 op 1 gesprekken, gesprekken met gemeenten, waterschappen en vertegenwoordigende organisaties en we hebben een digitaal platform waar mensen hun reactie konden achterlaten. Ook kregen we e-mails en brieven van ondernemers, belangenorganisaties en gemeenten.

We hebben alle inbreng overwogen en dat heeft geleid tot aanpassing van maatregelen en het schrappen van maatregelen. Zo schrappen we bijvoorbeeld de voorgestelde regels voor het verplicht verduurzamen van het woon-werkverkeer en we schrappen de strengere regels voor extern salderen. Alle indieners krijgen een reactie op hun inbreng. Dat doen we op het digitale platform, per brief of per mail.

Samenvatting aanpassingen na participatie

Bedrijven en maatschappelijke functies

Agrarische sector

Mobiliteit

Wonen en bouwen

Een verslag van hoe de participatie is verlopen en een samenvatting van de inbreng en de reacties op de inbreng zijn te vinden op het digitale platform. In het strokenbeleid (hoofdstuk 3 t/m 7) is uitgebreid te lezen wat we met de inbreng hebben gedaan.

Voorbereidingsbesluit

Om te voorkomen dat er nu al meer stikstofuitstoot ontstaat in de stikstofreductiegebieden, namen Provinciale Staten in april 2025 een zogenoemd voorbereidingsbesluit. Met dit besluit zijn alle nieuwe activiteiten die stikstof uitstoten in het gebied tot uiterlijk oktober 2026 niet toegestaan. Er zijn een paar uitzonderingen. Zo mogen bestaande activiteiten blijven doorgaan, maar uitbreiding ervan niet. En er zijn uitzonderingen voor woningbouw in sommige gevallen.

Besluiten en stukken

Plan van aanpak Zonering stikstof (GS) - maart 2025

Voorbereidingsbesluit (PS) – april 2025

Denkrichting stroken voor participatie (GS) – juli 2025

Besluit strokenbeleid (GS) - januari 2026

Planning

Maand/jaar	Actie
Februari 2026	Ontwerpbesluit Gedeputeerde Staten regels omgevingsverordening
Februari - maart 2026	Zienswijzeprocedure (inspraak) op nieuwe regels in omgevingsverordening
April - mei 2026	Verwerken zienswijzen
Juni 2026	Besluit Gedeputeerde Staten
September 2026	Besluit Provinciale Staten
Oktober 2026	Nieuwe regels in Omgevingsverordening en van kracht