Snuffelfietsen maken leerlingen wijzer

Hoe goed is de luchtkwaliteit rond school? Waardoor verandert die? Met snuffelfietsen doen leerlingen zelf metingen. Zo leren ze over hun omgeving en onderzoek. Wetenschappers krijgen zo meer meetgegevens én gemeenten hebben informatie voor passend beleid. Ook meedoen? Gemeenten krijgen korting op de lespakketten.

Fijnstof meten met snuffelfietsen

In het schooljaar 2025-2026 doen scholen in 5 Gelderse gemeenten mee aan het fijnstof-onderzoeksproject van GLOBE, onderdeel van ‘Scholieren meten luchtkwaliteit’. GLOBE betrekt leerlingen bij klimaatonderzoek. Het is de Nederlandse tak van een wereldwijde organisatie geleid door NASA. De scholen krijgen sensoren, die leerlingen aan hun fiets kunnen hangen. Met deze snuffelfietsen meten ze hoeveel fijnstof er in de lucht zit op hun weg van en naar school.

Zelf wat nieuws ontdekken

Op het Kandinsky College in Nijmegen zijn leerlingen en docenten enthousiast. Leerlingen gaan naar buiten, doen wat nieuws en zijn zelf met wetenschap bezig. Dat werkt ontzettend goed, merken docenten Iris Bakker en Sandra Schneider.

Iris:

Leerlingen vinden het leuk dat het ook voor ons nieuw is en dat we graag van hen leren.

Conclusies trekken op basis van feiten

Leerlingen ontdekken hoe belangrijk onderzoek is. Willie Kerkhof, senior projectleider en scholencoördinator bij GLOBE: “Ze zien dat als je goed onderzoek doet, je zelf conclusies kunt trekken. Op basis van feiten.” Iris: “Leerlingen meten, de gegevens komen terecht in de database en wij kunnen die meteen met de klas bekijken. Een leerling schrok zich rot toen zijn hele fietsroute rood kleurde. Want hij fietst daar elke dag.” Sandra: “Door ook meteen met ze te bespreken wat ze zelf kunnen doen, voorkomen we dat ze heel somber worden van de feiten.”

Begrip voor beleid

Dat lukt: leerlingen ontdekken dat ze zelf invloed hebben en willen die gebruiken.

Iris:

Sommigen wilden de gemeente vragen er wat aan te doen. En omdat ze zagen dat een plein in centrum Nijmegen ’s ochtends om 8 uur heel rood kleurt, snapten ze ineens waarom ze daar van de gemeente niet meer mogen komen met hun dieselbrommer.

Ook ouders en omgeving betrekken

De ontdekkingen van de leerlingen bereiken meer mensen. Zo liet een leerling aan haar ouders zien hoeveel meer fijnstof er in de lucht zat, toen zij tijdens mist de open haard aanstaken. Tijdens de startbijeenkomst met 3 Nijmeegse scholen fietsten wethouders en leerlingen voor het eerst op snuffelfietsen. Verslaggevers en fotografen van kranten en tv deelden wat de leerlingen onderzoeken. Tijdens de slotbijeenkomst presenteren ze hun conclusies.

Dat brengt wethouders op nieuwe ideeën. Voor leerlingen is het spannend. Ik vind het mooi om te zien dat ze elkaar leren begrijpen; leerling en wethouder zijn even gelijk.

Aldus: Dimitri Lamers, beleidsadviseur luchtkwaliteit en stikstof bij gemeente Nijmegen.

Lespakketten voor elk niveau

Leraren hebben het druk, weet Willie als oud-docent. “Dus maken we het hen makkelijk. Wij hebben lespakketten voor elk niveau.” Leraren bepalen zelf wat en hoeveel ze daarvan gebruiken. Dat kan in verschillende lessen. Iris gebruikt het bijvoorbeeld voor biologie, en zij en Sandra laten leerlingen onderzoek doen tijdens NLT: natuur, leven en technologie.

Gegevens voor beter beleid

De gemeente betaalt de sensoren. “Wij willen de luchtkwaliteit verbeteren”, vertelt Dimitri. “We hebben vaste meetpunten, maar snuffelfietsen bewegen. Daardoor zien we patronen en maken we beter beleid. GLOBE verbindt onderzoek en onderwijs, daar hebben ze veel ervaring mee. Dus ik heb er vertrouwen in dat we veel aan deze gegevens hebben. We maken inwoners bewust van de situatie in Nijmegen. En vooral: we laten jonge mensen zien welke gevolgen hun keuzes hebben. Zij zijn de mensen die over 10 jaar kiezen of ze de auto pakken of gaan fietsen.”

Hulp voor gemeenten

Dankzij provincie Gelderland krijgen gemeenten tot 50% korting. “Daardoor stemde het college makkelijker in om mee te betalen aan dit project”, merkte Dimitri. GLOBE helpt gemeenten op weg.

Willie:

Wij vinden scholen die willen meedoen, helpen bij de planning en zorgen dat de gemeente een duidelijk rapport met meetgegevens krijgt.

Meer gegevens voor wetenschappers

Het RIVM gebruikt de meetgegevens voor wetenschappelijk onderzoek. Onderzoek op basis van gegevens die inwoners verzamelen, heet burgerwetenschap. Leerlingen kunnen ook meedoen met het NO2-onderzoek. Daarin meten ze met buisjes hoeveel stikstof er in de lucht zit. Die gegevens vergelijken ze met metingen van de Tropomi-satelliet. Scholieren werken hierbij samen met het KNMI en RIVM. Willie: “De satelliet meet de hoeveelheid stikstof in kilometersbrede gebieden, niet op bijvoorbeeld een kruispunt. De gegevens van leerlingen laten wetenschappers zien dat er piekwaarden zijn, ook al toont de satelliet die niet. En gemeenten ontdekken waar mogelijke knelpunten zitten.” Het RIVM verzamelt alle gegevens in het Samen Meten-portaal.

Gemeenten, pak deze kans

Dimitri: “Pak deze kans om een jaar metingen te doen. De kosten zijn niks vergeleken met die voor een meetnet, satellietdata of berekeningen. Dankzij het RIVM zijn de meetgegevens betrouwbaar. En je bent met jonge mensen bezig. Wat is er nou leuker?”

Korting voor gemeenten

Schone lucht is nodig voor een goede gezondheid. Daarom werkt provincie Gelderland met partners aan een schonere lucht. Onder andere via het Schone Lucht Akkoord. We betrekken ook inwoners bij dit belangrijke onderwerp. Daarom geven we GLOBE subsidie. Daardoor krijgen Gelderse gemeenten korting, tot maximaal 50%. Meer weten? Neem contact met ons op.

Of lees wat we doen voor een schonere lucht en hoe gemeenten nog meer metingen kunnen doen op onze pagina over luchtkwaliteit. Vanaf het schooljaar 2026-2027 biedt GLOBE ook lespakketten voor basisscholen. Meer weten? Bezoek de webpagina van GLOBE over het meetpoject.