Signaleringskaart toont kansen water en bodem

Het water- en bodemsysteem als uitgangspunt. Hoe doe je dat bij stedelijke ontwikkeling? Met partners in de Achterhoek maakten we een signaleringskaart. Deze laat zien waar uitdagingen zijn, zodat gemeenten en initiatiefnemers al vroeg betere keuzes kunnen maken voor woningen en bedrijventerreinen.

Hevige buien en droogte komen door klimaatverandering steeds vaker voor. “Daar kunnen we beter meteen bij het maken van plannen rekening mee houden”, vertelt Anita van Evert, strategisch adviseur klimaatadaptatie bij provincie Gelderland. “Dan voorkomen gemeenten en initiatiefnemers schade voor de toekomstige gebruikers. En we bouwen wijken en bedrijventerreinen waar we ook in de toekomst prettig wonen en werken. Zo zadelen we toekomstige generaties niet op met problemen.”

Snel zien waar uitdagingen zijn

De Signaleringskaart Water en Bodem Sturend Achterhoek is een digitale, interactieve kaart. Deze laat zien waar uitdagingen in het water- en bodemsysteem zijn.

Er zijn 5 kleuren, dezelfde als in het landelijk afwegingskader:

Groen – ja: geen grote belemmeringen vanuit water en bodem. Basismaatregelen voor klimaatadaptieve ontwikkelingen blijven wel nodig.
Geel – ja, mits: ontwikkeling mogelijk met beperkte aanpassingen en maatregelen.
Oranje – ja, mits (zwaar): ontwikkeling mogelijk, maar met substantiële maatregelen en kosten.
Paars – nee, tenzij: ontwikkeling onwenselijk vanwege systeemtransformatie of grote risico’s. Ontwikkeling is hier alleen denkbaar met zeer ingrijpende maatregelen.
Rood – nee: bouwen is al verboden op basis van bestaande regelgeving.

De kaart helpt gemeenten, initiatiefnemers en ontwerpers in verschillende fasen. Om de meest geschikte locatie te vinden. En ligt de locatie al vast? Dan helpt de kaart om passende maatregelen te nemen om later problemen te voorkomen. Anita: “Denk aan ruimte voor wateropvang en speelplekken in een deel van de wijk waar water naartoe stroomt na een hoosbui, en meer woningen aan de andere kant van de wijk. Het kan helpen om te bouwen zonder kruipruimte of de grond iets op te hogen (mits wegstromend water dan niet elders voor overlast zorgt).” Raymond Frank, regiocoördinator Samenwerking Water Achterhoek+, vat samen: “De kaart signaleert wat er rond de thema’s voor effect plaatsvindt.”

Betrouwbaar en feitelijk

De signaleringskaart combineert gegevens en bestaande kaarten rond water en bodem tot een handig overzichtelijk geheel. Zoals informatie over overstromingsrisico’s, wateroverlast, grondwaterstanden, drinkwater, beschermde oppervlaktewateren en verzakkingen. Deze gegevens zijn eerder vastgesteld en niet aangepast voor de kaart. Dat geeft vertrouwen en herkenning. De zwaarste opgave in een gebied bepaalt de kleur. Kleuren worden niet ‘gestapeld’. Ook weegt elke informatiebron even zwaar. Daardoor is de kaart feitelijk en waardenvrij. Gemeenten kunnen de kaart toevoegen aan hun geo-informatiesystemen. Zo kunnen ze de kaart combineren met informatie over onder andere ecologie, archeologie en energietransitie.

Praktische, regionale kaart om op tijd keuzes te maken

De signaleringskaart is gemaakt in samenwerking met alle partners in de DPRA-werkregio Achterhoek+: Waterschap Rijn en IJssel, gemeenten en provincie Gelderland. Provincie Gelderland betaalde mee. Witteveen+Bos en H+N+S Landschapsarchitecten leidden het traject. Anita: “De handvatten van het Rijk zijn te algemeen voor de lokale schaal. Zo laat het landelijke Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving voor de Achterhoek vooral groene gebieden zien in de sturingskaart Water en Bodem. Terwijl alle partners in de werkregio weten dat er wél uitdagingen zijn rond grondwater, wateroverlast, bodemdaling en drinkwaterbescherming. Bovendien is er vaak pas aandacht voor water en bodem als plannen al ver zijn uitgewerkt. Ze wilden een kaart, gebaseerd op feiten, waardoor ze op tijd keuzes kunnen maken.”

Leren en verbeteren

De kaart werd als eerste getest in de gemeenten Aalten, Bronckhorst en Zutphen. Die gemeenten hebben verschillende landschapstypen en ontwikkelopgaven. Tijdens workshops verzamelden ze reacties en ervaringen om de kaart te verbeteren. Ook organiseert de werkregio in iedere gemeente een bijeenkomst voor mensen die zich bezighouden met ruimtelijke ordening, stedenbouw, locatiekeuze, financiën, klimaatadaptatie, water enzovoort. Samen bespreken ze de plannen voor wonen en werken, wat de kaart over die gebieden aangeeft en wat dit betekent voor de toekomst. Raymond: “In 2026 ontdekken we samen hoe de kaart werkt. Daarna evalueren we dit. Ook kijken we later of het handig is om de kaart uit te breiden met andere gegevens.

Bijvoorbeeld over natuur en biodiversiteit, landbouw, tegengaan van hittestress of omgaan met natuurbranden.” Als gemeenten en waterschap doelen en harde eisen vastleggen in beleid, kan dat ook worden opgenomen. Tot die tijd heeft de kaart geen juridische status.

Uitleg en voorbeelden

De werkregio maakte ook een handreiking waarin staat hoe je de kaart kunt gebruiken, en een voorbeeldenboek dat laat zien hóé je dan rekening houdt met dat water- en bodemsysteem. Zoals welke maatregelen je onder andere kunt nemen en wat die kosten.

Duidelijke keuzes en betere samenwerking

In de Achterhoek zijn ze enthousiast. Raymond: “We gebruiken de kaart sinds de zomer van 2025. De kaart is van en voor de regio, gemaakt op ons initiatief. Daarom is er draagvlak. Het is makkelijker om keuzes voor geschikte locaties te maken en die uit te leggen aan bestuurders en inwoners. En collega’s bij het waterschap merken dat ze eerder worden betrokken bij mogelijke ontwikkelingen. Doordat we dezelfde kaart gebruiken, spreken gemeenten, waterschap en provincie nu ook meer op dezelfde manier over water- en bodemopgaven. Dat maakt samenwerken makkelijker.”

Kaarten voor heel Gelderland

Met deze signaleringskaart kunnen we al in een vroeg stadium zien welke aandachtspunten er zijn bij de bouw van nieuwe woningen of bedrijventerreinen. Zo voorkomen we toekomstige wateroverlast, kiezen we bewuster waar en hoe we bouwen en richten we plangebieden slimmer in. De Achterhoek is nu gestart; ons doel is om dit soort kaarten uiteindelijk in heel Gelderland beschikbaar te maken en in te zetten.

Gedeputeerde Ans Mol

Provincie Gelderland

Hulp voor andere werkregio’s

Goed voorbeeld doet volgen. Anita: “Ook voor de Liemers is er een signaleringskaart. En in de Groene Metropoolregio en Fruitdelta wordt er een gemaakt. Waterschap Vallei en Veluwe vroeg gemeenten en ons om mee te denken bij het maken van zo'n kaart. Wij bieden werkregio’s die ook zo’n kaart willen maken subsidie. Daarnaast stimuleren we dat de werkregio’s kennis delen. Zo vroegen we iemand uit de Achterhoek in de Groene Metropoolregio en Rivierenland te vertellen hoe ze de kaart maakten en hoe je die kunt gebruiken.”

Bekijk de signaleringskaart

U kunt inzoomen tot een gebied van 25 bij 25 meter.

Dan ziet u:

relevante water- en bodemopgaven;
onderliggende bronlagen;
mogelijke maatregelen die passen bij deze opgaven.

Knop: Bekijk de Signaleringskaart Water en Bodem Sturend Achterhoek