Het verhaal van Gelderland in 16.000 dozen

In ons depot met archeologische vondsten staan 16.000 onuitgepakte dozen. Wat daarin zit? Dat weten we niet precies. 2 dingen weten we wel. In die dozen zit het verhaal van Gelderland. Ons verhaal. Maar dat leren kennen, is wel een monsterklus.

We zijn verantwoordelijk voor archeologische vondsten

Komt ergens bijvoorbeeld een nieuwe woonwijk of industrieterrein? Dan moet degene die daar gaat bouwen archeologisch onderzoek laten doen. Alles dat wordt gevonden, is van ons. Want het is onze taak om ervoor te zorgen dat archeologische vondsten goed worden bewaard, zodat toekomstige generaties ervan kunnen leren. Het Valkhof Museum in Nijmegen doet dat namens ons.

De precieze inhoud van de dozen is onbekend

Tegenwoordig gaan archeologische vondsten direct naar ons depot en gelden er strenge regels. Vroeger was dat anders. Archeologen bewaarden hun vondsten zelf, soms tientallen jaren lang. Door veranderende wetten kwamen al die oude dozen alsnog bij ons terecht. Sommige zijn wel 80 jaar oud en niemand weet meer precies wat erin zit. Dat willen we nu veranderen.

De vondsten vertellen over ons

Of het nu gaat om een Romeinse pot of een stuk baksteen, we ontdekken verhalen die niet in de geschiedenisboeken staan, vertelt Ilse Schuuring, archeoloog en beleidsadviseur bij provincie Gelderland. “Onderzoek wordt door nieuwe technieken steeds beter. Door voedselresten op scherven leren we wat mensen duizenden jaren geleden aten. DNA uit een botje laat zien waar iemand vandaan kwam.” Zakelijk directeur van het Valkhof Museum Tom van Nouhuys vult aan: “In het museum vertellen we de Gelderse verhalen. En we helpen andere musea om dat ook te doen. Door de inhoud van al die dozen kan dat straks nog beter. Ook van uw wijk, dorp of stad hebben we vondsten en verhalen.”

Er zitten echte schatten tussen

Dat weten Ilse en Tom zeker. Tom: “In Gelderland werden en worden fantastische vondsten gedaan. Ook in deze dozen zitten mooie dingen, dat kan niet anders.” Ilse: “In de allereerste doos die ik opende, zaten complete Romeinse potten met daarop de namen van wie ze waren. Maar soms vind je ook vooral veel baksteen. Alles hoort bij het verhaal.”

16.000 dozen pak je niet even uit

Ilse legt uit: “In een doos kan 1 schedel zitten van een paard. Dan ben je snel klaar. Maar het kunnen ook 5.000 piepkleine scherfjes zijn. Bewaren we het? Dan registreert de medewerker het in de database. En bekijkt die hóé we het bewaren. Metaal kan verroest zijn en moet worden schoongemaakt en gerestaureerd. In botten kan schimmel zitten. Dan is een speciale behandeling nodig. Bewaren we het niet? Dan leggen we uit waarom. Daar mag iedereen op reageren. Pas als we die reacties goed hebben beantwoord, kan het weg. Over 6 jaar is het klaar. Die tijd hebben we echt nodig. Het is een monsterklus.”

We maakten een plan met het Valkhof Museum

De dozen staan al bij ons. Wat erover bekend is, weten wij het beste. 2 jaar deden we kleine tests om te zien wat werkt. Op basis daarvan maakten we samen een plan voor alle dozen. Het werk gaat makkelijker door de goede werkafspraken met de provincie. En het motiveert enorm dat de provincie dit zo belangrijk vindt. Doordat we voelen dat het werk er echt toe doet, willen we het zo goed en snel mogelijk doen.

Tom van Nouhuys

Zakelijk directeur van het Valkhof Museum

De oplossing: een depotstraat

In de loods staan brede tafels, vertelt Tom. “Daarop staan verpakkingsmaterialen, computers en labelprinters. Aan het begin zet iemand een doos neer, 5 meter verderop zit alles netjes verpakt en beschreven in bakken”

Dozen maken mensen nieuwsgierig

“Iedereen hoopt op zolder een stuk duur antiek van opa te vinden. Wij hebben een loods vol. Dat spreekt tot de verbeelding”, merkte Ilse. Veel mensen boden aan om te helpen. Anderen zijn heel benieuwd wat erin zit. Ilse: “Dat is super, want zo ontdekken steeds meer mensen de vondsten en verhalen. Voor veel werk zijn specialisten nodig. We hebben al vrijwilligers uit onder andere de museumwereld en archeologische vrijwilligers. Maar er is genoeg dat andere vrijwilligers kunnen doen. We bekijken nu waar we nog meer hulp bij nodig hebben.”

Geniet mee van al dat werk

Ilse weet goed wanneer ze tevreden is: “Als we binnen de afgesproken tijd klaar zijn, het niet meer geld kostte dan afgesproken en musea en onderzoekers de vondsten kunnen gebruiken. En als we de verhalen aan de inwoners van Gelderland kunnen vertellen. Dat gaat lukken.” Tom: “Als straks een museum of onderzoeker belt of we bijvoorbeeld een bepaald stuk aardewerk hebben, zien onze medewerkers het antwoord meteen in de computer. Daar verheugen ze zich enorm op. En u kunt al dat moois bewonderen en de bijzondere verhalen horen. Vanaf de zomer van 2026 bij ons, als het Valkhof Museum na de verbouwing weer opent. En op allerlei andere plekken in Gelderland. Gaat u mee op ontdekking?”