Uit het onderzoek blijkt dat er op korte en lange termijn te weinig ruimte is voor zowel watergebonden (bedrijven die direct aan de waterweg liggen en afhankelijk zijn van watertransport) en waterverbonden bedrijven (bedrijven die deels afhankelijk zijn van de waterweg). In het onderzoek is rekening gehouden met droogte, lage waterstanden en de bevaarbaarheid van de Gelderse waterwegen. Ook hebben de Beleidsregels grote rivieren 2025 van het Rijk impact op het riviergebied. Deze regels moeten ervoor zorgen dat de rivier genoeg ruimte houdt voor hoogwater en de omgeving veilig blijft. Nieuwe gebouwen, uitbreidingen en buitenopslag zijn in het buitendijkse gebied vaak niet toegestaan.
Voor sommige watergebonden bedrijven is er onder voorwaarden wel ruimte om zich te vestigen of uit te breiden. Bestaande bedrijven kunnen meestal blijven, verduurzamen of hun terrein aanpassen, maar plannen voor uitbreiding moeten altijd aan de regels worden getoetst.
"Het onderzoek, dat ook ingaat op de gevolgen van klimaatverandering, laat zien dat de ruimte voor bedrijven aan het water schaars is. Terwijl we deze locaties harder nodig hebben dan ooit in ons goederenvervoer, het hergebruik van grondstoffen en de energietransitie”, aldus gedeputeerde Helga Witjes, verantwoordelijk voor economie. “Daarom zijn ze van groot belang voor de Gelderse economie. Als we nu geen keuzes maken, wordt het steeds moeilijker om bedrijven die afhankelijk zijn van vervoer over water een plek te bieden.”
Het onderzoek brengt de economische behoefte in beeld, maar bevat geen provinciaal besluit over nieuwe locaties, uitbreidingen of investeringen.
Tekort
Gelderland telt 46 watergebonden bedrijventerreinen met een oppervlakte van bijna 1.200 hectare. Deze terreinen zorgen voor ongeveer 54.500 banen. Volgens het onderzoek ontstaat bij hoge economische groei richting 2040 een tekort van ongeveer 79 hectare watergebonden bedrijventerrein en 239 hectare waterverbonden bedrijventerrein. Vooral in de regio’s Arnhem-Nijmegen, Achterhoek, Regio Foodvalley en Rivierenland worden knelpunten verwacht, ook bij een lage economische groei. De overgang naar een circulaire economie vraagt ook nog eens naar schatting 30 tot 60 hectare extra ruimte vragen voor activiteiten zoals recycling, bouwmaterialen en de verwerking van grondstoffen. Momenteel is slechts 10 hectare direct beschikbaar.
Witjes: “Een opvallende conclusie uit het onderzoek is daarnaast dat de vraag naar kavels aan het water deels verborgen blijft. Bedrijven melden zich vaak niet meer voor een locatie aan het water, omdat ze al weten dat er nauwelijks aanbod is. Weinig aanvragen betekent echter niet automatisch dat er geen behoefte is.”
Bestaande locaties beschermen
Volgens Movares ligt de eerste stap in het beter beschermen en benutten van bestaande terreinen. Op dit moment zijn er 38 bedrijfskavels aan het water met bedrijven die geen gebruik maken van vervoer over water. Als deze bedrijven op termijn kunnen verplaatsen naar reguliere bedrijventerreinen, kan theoretisch bijna 25 hectare vrijkomen voor bedrijven die daadwerkelijk echt een kade of overslaglocatie nodig hebben. Volgens het onderzoeksbureau is bij hoge economische groei beter gebruik van bestaande locaties waarschijnlijk niet genoeg. Daarom heeft Movares in deze eerste verkenning gekeken naar gebieden waar in theorie watergebonden activiteiten versterkt en mogelijk uitgebreid kunnen worden: rondom Tiel, Nijmegen, Arnhem-Liemers, Wageningen, Harderwijk en Zutphen-Lochem. Het onderzoek adviseert daarnaast om bedrijven beter te clusteren op locaties zodat investeringen in havens en kades het meeste rendement opleveren.
De provincie pakt de uitkomsten van het onderzoek naar watergebonden bedrijventerreinen actief op en verkent samen met regio’s en gemeenten de vervolgstappen voor toekomstige ruimtelijke, economische en wateropgaven.
Klimaatverandering
Het onderzoek wijst erop dat lage waterstanden door klimaatverandering vervoer over water minder betrouwbaar maakt. Droogte zorgt voor lage waterstanden, en schepen kunnen hierdoor minder lading meenemen. Meer vervoer over water blijft echter gewenst, omdat dit minder CO₂ uitstoot dan wegvervoer en de wegen ontlast. Diepere vaarwegen, dynamisch peilbeheer, en de inzet van kleinere schepen kunnen volgens de onderzoekers helpen om bestaande havens, kades en watergebonden bedrijventerreinen te behouden en toekomstbestendig te maken.
Meer informatie
Lees het volledige onderzoeksrapport via: HVA-25013210
