Gelderland herdenkt: 75 jaar vrijheid

De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen in Gelderland achter. Onze provincie was 9 maanden lang frontlinie. Van september 1944 tot en met mei 1945 was onze provincie het centrum van de bevrijdingsstrijd in Nederland. Dat begon met operatie Market Garden en eindigde met de Duitse overgave. Grote delen van de provincie zaten in het frontgebied. Er was sprake van evacuaties, onderwaterzettingen en verwoestingen.

In 2019 en 2020 herdenken we de oorlog en vieren we 75 jaar vrijheid. In de hele provincie worden activiteiten georganiseerd om stil te staan bij de gebeurtenissen van toen. En we vieren de Bevrijding en 75 jaar vrijheid. Alles komt samen in het programma ‘Gelderland Herdenkt – 75 jaar vrijheid’. De focus ligt niet alleen op het verleden. Maar ook op het heden en de toekomst. Het aantal ooggetuigen van toen slinkt gestaag. Het is aan huidige en nieuwe generaties om lessen te trekken uit het verleden. Beseffen dat vrede en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn. We leggen verbanden tussen toen en nu.

We willen zoveel mogelijk jongeren bij ‘Gelderland Herdenkt’ betrekken. Dat doen we onder meer door een educatief programma. Het programma volgt verschillende verhaallijnen:

  • het overkoepelende verhaal: ‘Gelderland herdenkt 9 maanden bevrijdingsstrijd’
  • eerste verhaallijn: ‘Market Garden, september 1944’
  • tweede verhaallijn: ‘De bevrijding van Gelderland, Nederland, maart/mei 1945. We vieren de Bevrijding, 75 jaar vrijheid
  • ‘Tussen Market Garden en de Bevrijding’
  • ‘Het Rijnlandoffensief’

Ook staan we stil bij de Jodenvervolging.

5 regio’s Gelderland Herdenkt

Voor de uitwerking van het plan Gelderland Herdenkt is de provincie opgedeeld in 5 regio’s:

  • airborneregio: Arnhem, Ede, Renkum, Overbetuwe
  • regio Nijmegen: Nijmegen, Berg en Dal, Heumen, Wijchen, Beuningen, Druten, West Maas en Waal
  • rivierengebied: Neder-Betuwe, Buren, Tiel, Culemborg, Geldermalsen, Lingewaal, Neerijnen, Zaltbommel, Maasdriel, Lingewaard
  • achterhoek/liemers: Doesburg, Westervoort, Duiven, Zevenaar, Montferland, Oude IJsselstreek, Aalten, Winterswijk, Oost-Gelre, Doetinchem, Bronckhorst, Berkelland, Zutphen, Lochem
  • veluwe: Wageningen, Rozendaal, Rheden, Brummen, Voorst, Apeldoorn, Barneveld, Scherpenzeel, Nijkerk, Putten, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Epe, Heerde, Elburg, Oldebroek, Hattem

De Airborneregio richt zich met name op Market Garden, de Slag om Arnhem. Voor de herdenking van die periode in september hebben we Overbetuwe aan de Airborneregio toegevoegd. Dit vanwege de rol van de ‘Polen van Driel’ in deze strijd. Sinds jaar en dag is Overbetuwe bij de herdenking van de Slag om Arnhem betrokken. Voor de periode daarna, tussen Market Garden en de Bevrijding, werkt Overbetuwe samen met de andere gemeenten in het Rivierengebied. Zij brengen deze relatief onderbelichte periode van ‘bruggenhoofd – evacuatie – inundatie – lucht oorlog – bevrijding’ voor het voetlicht. Op haar beurt richt de Airborneregio zich voor het verhaal ná de Slag om Arnhem op de Veluwe. De honderdduizenden evacués uit Arnhem en omgeving die hun toevlucht zochten. Maar ook vanwege de bevrijding door de Canadezen.

In de Achterhoek staat de bevrijding centraal. Nederland is bevrijd vanuit het oosten, vanuit de Achterhoek, is de boodschap. De Achterhoek wil 75 jaar vrijheid vieren, binnen de regio. Maar ook met gemeenten, organisaties en inwoners uit de Duitse grensregio: ‘Samen de vrijheid vieren’.

De regio Nijmegen richt zich op 3 verhaallijnen:

  • Market Garden
  • het Rijnlandoffensief dat in februari 1944 vanuit dit gebied startte
  • de Bevrijding

Binnen de 5 regio’s, maar ook tussen de regio’s, zoeken we naar samenwerking en verbinding. Zo willen we de verhaallijnen versterken. Zo ontstaat een herdenkingskalender die 9 maanden omvat en alle regio’s in Gelderland rechtdoet.

Herdenkingskalender Gelderland Herdenkt        

Maand Airborne-regio Rijk van Nijmegen Betuwe en Rivieren-gebied Achterhoek Veluwe Nationaal/ Inter-nationaal
September Market Garden Market Garden Overbetuwe: Market Garden     Market Garden
Oktober frontlinie-periode frontlinie-periode frontlinie-periode  

2 oktober:

Herdenking Putten

 
November   frontlinie-periode frontlinie-periode    

11 november:

Remem-
brance Day

December   frontlinie-periode frontlinie-periode    

24 december:

Kaarsjes-nacht

Januari  joden-vervolging joden-vervolging  joden-vervolging  joden-vervolging  joden-vervolging  joden-vervolging 
Februari   Rijnland-offensief        Rijnland-offensief 
Maart       bevrijding     
April       bevrijding  bevrijding  
Mei bevrijding bevrijding bevrijding bevrijding

Wageningen:

bevrijding

bevrijding

Meer informatie

Erratum: in het beleidsplan Gelderland Herdenkt wordt op pagina 21 (programma Veluwe) gesproken over een defilé in Apeldoorn. Dit defilé zal echter niet plaatsvinden. Wij verzoeken u deze zin dan ook als niet geschreven te beschouwen.

Contact

Stel uw vraag via het vragenformulier of neem telefonisch contact op via 026 359 99 99.