Programma Aanpak Stikstof

meertje in het bos

De Raad van State oordeelde op 29 mei 2019 dat het Programma Aanpak Stikstof in strijd is met de Europese Habitatrichtlijn en daarom niet mag. Deze uitspraak heeft verstrekkende gevolgen voor allerlei economische activiteiten, zoals woningbouw, veehouderijen, wegenbouw en industrie. Wat is er precies aan de hand?

Europese regels voor bescherming waardevolle natuur

Alle leden van de Europese Unie zijn verplicht om waardevolle natuurgebieden te beschermen. De zogenoemde Natura 2000-gebieden. Te veel stikstofuitstoot in de buurt van deze gebieden vormt een bedreiging voor de kwaliteit van de natuur. Iedereen die in de buurt van een beschermd natuurgebied een activiteit onderneemt waarbij stikstof vrijkomt, moet aantonen dat de uitstoot geen negatieve effecten heeft op deze natuur voor hij een vergunning kan krijgen.

Wat was het doel van het Programma Aanpak Stikstof?

In het Programma Aanpak Stikstof (PAS) uit 2015 werkten Rijk en provincies samen aan zowel ruimte voor economische ontwikkelingen, als aan sterkere natuur en minder neerslag van stikstof.

Het PAS gold voor 118 Natura 2000-gebieden met stikstofgevoelige natuur in Nederland (de PAS-gebieden). Het PAS-programma had als doel om de natuur te versterken en tegelijkertijd economische groei mogelijk te maken. Dat gebeurde door te zorgen dat de uitstoot van stikstof omlaag gaat. Hiervoor zijn, naast daling door het bestaande beleid, extra landelijk afspraken gemaakt met boeren, de bronmaatregelen. Voorbeelden zijn ander voer, beter mestgebruik en stallen die minder uitstoten. Ook zorgen herstelmaatregelen in natuurgebieden voor het sterker maken van de natuur voor te veel stikstof. Dat doen we door beheermaatregelen zoals het verwijderen van boompjes en struiken van heidegebieden verhogen van het waterpeil in natuurgebieden omvormen van (landbouw)gronden naar natuur. Door zowel het verminderen van uitstoot van stikstof en het aanpakken van de gevolgen in de natuur, ontstond er weer extra ruimte voor nieuwe economische activiteiten die stikstof uitstoten. 

Waarom mag het PAS niet volgens Raad van State?

Op basis van het PAS gaan we uit van toekomstige positieve gevolgen van maatregelen voor beschermde natuurgebieden. Daarom geven we alvast toestemming voor activiteiten die mogelijk schadelijk zijn voor die gebieden. Zo’n toestemming vooraf mag niet als die positieve gevolgen niet zeker zijn, stelt de Raad van State.

Volgens de Raad van State geldt dat ook voor koeien in de wei. Het is niet zeker dat de koeienmest geen gevolgen heeft voor de natuur. Daarom moeten boeren een vergunning aanvragen voor koeien in de wei. Tot nu toe hoefden boeren dat niet.

Wat betekent dit?

Deze uitspraak zorgt ervoor dat de vergunningverlening voor activiteiten in de buurt van Natura2000 gebieden, waarbij stikstof vrijkomt, lastiger is. Provincies en ministeries stellen de vergunningverlening uit tot er meer duidelijk is. De ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Infrastructuur en Waterstaat en provincies verenigd in het Interprovinciaal Overleg onderzoeken samen de gevolgen van de uitspraak en hoe nu verder.

Wat is stikstof?

Stikstof is een scheikundig element. Het komt vooral in gasvorm voor in de lucht en is onzichtbaar en geurloos. Het is een belangrijke bouwstof voor alle levende wezens. Extra uitstoot van stikstof komt vrij door verkeer en in de industrie als bijproduct van verbrandingsprocessen. Ammoniak is ook een soort stikstof. Deze komt vooral vrij in de landbouw bij verdamping uit dierlijke mest en kunstmest.

Waarom is te veel stikstof een probleem?

Te veel aan stikstof heeft grote gevolgen voor natuur. Hoewel stikstof voedingsstof is voor natuur zorgt te veel stikstof voor problemen. Sommige planten groeien te hard, waardoor natuurgebieden dicht groeien en beschermde planten én dieren verdwijnen (bedreiging biodiversiteit).

Meer informatie

Website BIJ12:
Actualiteit
Veelgestelde vragen 

Website Raad van State:
Uitspraak