Luchtkwaliteit

Veelgestelde vragen

1. Welke bronnen leveren de grootste bijdrage aan luchtvervuiling?

   Dat is per stof verschillend. Voor de meeste stoffen geldt dat het verkeer een belangrijke bijdrage levert. Naast verkeer spelen industriële bronnen een rol. Meestal gaat het om raffinaderijen en grotere industriële installaties met verbrandingsprocessen.
   
   Ook huishoudens leveren een bijdrage aan luchtvervuiling door het gebruik van gaskachels, open haarden (houtkachels, allesbranders), CV-ketels, gasfornuizen en geisers, maar ook door talloze chemische producten. Daarnaast zijn de scheepvaart, de intensieve veeteelt (pluimvee en varkensbedrijven) en de (glas-)tuinbouw bekende bronnen van luchtverontreiniging.
   
   De grootste bijdrage aan concentraties op leefniveau komt van het wegverkeer, huishoudens (met name van houtkachels) en de scheepvaart. Dat zijn dus bronnen die op lage hoogte hun verontreiniging in de lucht brengen. De hoge bronnen zoals industrie en elektriciteitscentrales, hebben betrekkelijk geringe invloed op leefniveau. Met een hogere schoorsteen wordt de invloed lokaal in de directe omgeving minder, maar de luchtverontreiniging wordt over een groter gebied verspreid.

   Meer informatie: Verbeteren van de luchtkwaliteit
   
   
2. Wat is de invloed van het weer op de luchtkwaliteit?

   Het weer is van grote invloed op de luchtkwaliteit. Een noordwesten wind wordt als schoonste wind beschouwd. Maar ook bij een zuidwesten wind wordt vrij schone zeelucht aangevoerd en is de windsnelheid relatief hoog waardoor de aanwezige luchtverontreiniging sterk wordt verdund. Dit leidt tot vrij lage concentraties.
   
   Bij wind uit het zuidoosten geldt juist het omgekeerde. Luchtverontreiniging wordt dan van het Europese continent aangevoerd en blijft, eenmaal in Nederland, hangen. In 2005 waren de Duitse paasvuren hierdoor tot in het westen te ruiken. Bovendien gaat oostenwind vaak gepaard met erg warm of erg koud weer, waardoor de uitstoot van schadelijke stoffen hoger is, en met een hoge luchtdruk, waardoor de stoffen dichtbij het aardoppervlak blijven hangen.

   Meer informatie: Verbeteren van de luchtkwaliteit
   
   
3. Wat is de bijdrage van vliegverkeer aan de luchtverontreiniging?

   Vergeleken met de bijdrage van het wegverkeer is de bijdrage van het vliegverkeer aan de luchtverontreiniging op leefniveau erg klein. Vliegtuigen stoten verontreinigende stoffen uit op grotere hoogte waardoor ze sterk verdund worden.
   
   Uit onderzoek van TNO blijkt dat de concentratie van het vliegverkeer aan de concentraties nabij Schiphol ongeveer 1 tot 3 % bedraagt. De bijdrage van het wegverkeer op de A4 en A9 is veel groter.

   Meer informatie: Verbeteren van de luchtkwaliteit
   
   
4. Draagt het gebruik van open haarden en houtkachels ook bij aan de luchtverontreiniging?

   Bij het stoken van een kachel of open haard komt ook luchtverontreiniging vrij. Wanneer u stookt bij windstil, mistig en koud weer kan de rook in de omgeving blijven hangen. Hier kunnen uw buren hinder en klachten van ondervinden. Vooral mensen met luchtwegaandoeningen (zoals astma of bronchitis) kunnen hier klachten van krijgen. Het is dus raadzaam om bij windstil, mistig en koud weer niet te stoken.

   Meer informatie: Verbeteren van de luchtkwaliteit
   
   
5. Wat is de bijdrage van het buitenland aan de luchtvervuiling in Nederland?

   De bijdrage van het buitenland aan de luchtvervuiling in Nederland is groot. De verontreinigende stoffen, vooral fijnstof, kunnen over grote afstanden verplaatst worden. Veel van de verontreiniging in ons land wordt aangevoerd uit andere Europese landen.
   
   Omgekeerd komt een deel van de in Nederland geproduceerde verontreiniging in het buitenland terecht. Daarom worden er veel maatregelen in Europees verband genomen. Ondanks de hoge bijdrage uit het buitenland is Nederland netto exporteur van fijnstof. Dit betekent dat er drie keer meer fijnstof uit Nederland naar het buitenland gaat.

   Meer informatie: Verbeteren van de luchtkwaliteit
   
   
6. Kan luchtverontreiniging gezondheidsklachten veroorzaken?

   Jazeker. Uitgebreid onderzoek laat zien dat luchtverontreiniging bij sommige mensen tot gezondheidsklachten leidt. Bij de inademing van lucht worden ook vervuilde stoffen ingeademd. De ingeademde stoffen komen direct in aanraking met de luchtwegen. Daarom veroorzaakt luchtverontreiniging vooral klachten zoals hoesten, piepen en kortademigheid. Ook kunnen de ogen geprikkeld en geïrriteerd raken. Stoffen in de buitenlucht kunnen ook andere effecten veroorzaken wanneer ze verder het lichaam binnendringen en in het bloed opgenomen worden. Dit kan bijvoorbeeld gaan om vaatvernauwing, bloedklontering en een verstoorde hartslag. Op die manier kan luchtverontreiniging effecten hebben op hart en bloedvaten.

   Er zijn gezondheidseffecten die optreden nadat iemand kort (enkele uren tot enkele dagen) is blootgesteld aan hoge concentraties. Dit zijn de zogenaamde kortdurende of acute effecten. Er zijn ook effecten die optreden nadat iemand jarenlang is blootgesteld aan een matige concentratie. Dit worden langdurige of chronische effecten genoemd. Als u zich ongerust maakt over uw gezondheid, neemt u dan altijd contact op met uw huisarts.

   Meer informatie: Verbeteren van de luchtkwaliteit
   
   
7. Zijn er verschillen in luchtkwaliteit in Nederland?

   Ja, de achtergrondconcentraties stikstofdioxide zijn hoger in de Randstad en het zuidelijk deel van Nederland. Voor fijnstof zijn de verschillen iets minder groot. Een drukke weg, industrie of intensieve veehouderij kunnen plaatselijk voor verhoogde concentraties zorgen. Ozonconcentraties zijn over het algemeen iets hoger op het platteland.

   Meer informatie: Verbeteren van de luchtkwaliteit
   
   
8. Zijn de normen voor luchtkwaliteit voor alle landen van de EU hetzelfde?

   Ja, alle EU-landen moeten controleren of de luchtkwaliteit aan de uniforme eisen van de Europese Unie voldoet. Voor de plaatsen waar dit niet zo is, moet een verbeterplan worden opgesteld.
   
   Er zijn wel verschillen in de manier waarop landen met deze verplichting omgaan. In Nederland wordt de luchtkwaliteit vaak met computermodellen getoetst. In andere landen worden vaak metingen gebruikt. Daarnaast heeft Nederland een koppeling gemaakt tussen ruimtelijke plannen en luchtkwaliteit. Oftewel: als de luchtkwaliteit in Nederland ergens onvoldoende is, dan mag daar niet zomaar gebouwd worden. Nederland is hiermee uniek in de Europese Unie.

   
   
9. Wat moet er bij normoverschrijding gedaan worden en op welke termijn?

   Gemeenten stellen de luchtkwaliteit in hun gemeente vast en rapporteren hierover aan de provincie. Bij overschrijding van de normen (grenswaarden) voor lood, zwaveldioxide, koolmonoxide en stikstofoxiden moet de gemeente direct maatregelen treffen om de concentratie(s) te verlagen.

   Voor stikstofdioxide (NO2) en benzeen gelden tot 2010 - naast grenswaarden - ook plandrempels. De grenswaarden mogen tot 2010 beperkt worden overschreden, waarbij de gemeente geen directe maatregelen hoeft te nemen. Wel moet er jaarlijks worden gecontroleerd. Bij overschrijding van de plandrempel voor stikstofdioxide of benzeen moet de gemeente voor 2010 effectieve maatregelen nemen zoals beschreven in het gemeentelijk Luchtkwaliteitsplan. Daarin staat onder andere wanneer de gemeente maatregelen neemt om tijdig aan de norm te voldoen.
   
   Bij overschrijding van de grenswaarde van de stikstofdioxide- en fijnstof dienen gemeenten te bekijken welke maatregelen zij kunnen nemen om de fijnstofniveaus te verlagen. Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) brengt deze knelpunten in beeld en draagt bij aan het oplossen van die knelpunten door regiobrede en lokatiespecifieke maatregelen met een kostenoverzicht.

   
   
10. Wat doet de provincie om de luchtvervuiling tegen te gaan?

    De provincie speelt een wezenlijke rol in de schakeling tussen het nationale en het gemeentelijke beleid. De provincie verzorgt de rapportages aan de rijksoverheid. Ook helpt zij gemeenten bij het opstellen van rapportages en plannen om de luchtkwaliteit te verbeteren. De provincie         beheert provinciale wegen en vaak ook het openbaar vervoer. De provincie  doet ook veel aan de ruimtelijke inrichting, bijvoorbeeld het maken van het streekplan en het goedkeuren van bestemmingsplannen. Bovendien gaat de provincie over de vergunningen voor de grotere bedrijven. In deze positie heeft de provincie een breed instrumentarium om maatregelen te nemen die de luchtkwaliteit verbeteren. Enkele provincies werken daarom aan het opstellen van eigen beleid binnen de wettelijke normen.

    Het Regionaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (RSL) is een gezamenlijk programma van de provincie, het ministerie van VROM, Rijkswaterstaat directie Oost, verschillende regio’s en gemeenten om de luchtkwaliteit te verbeteren. Het vloeit voort uit het Nationale Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). De provincie coördineert de aanpak van knelpunten langs wegen en agrarische bedrijven. Specifieke maatregelen waarvoor de provincie verantwoordelijk is, zijn uitgewerkt in het Gelders Programma luchtkwaliteit.

    Meer informatie: Verbeteren van de luchtkwaliteit
    
    
11. Wat kan ik zelf doen om de luchtvervuiling te verminderen?

    Er zijn veel zaken die u zelf kunt doen om luchtvervuiling te verminderen:

    • Laat voor korte ritjes (minder dan zes kilometer) de auto staan, en neem de fiets.
    • Gebruik voor langere afstanden zoveel mogelijk het openbaar vervoer in plaats van de auto.
    • Probeer in een zuinige auto te rijden.
    • Gebruik schone brandstof voor uw auto.
    • Gebruik liever geen open haard, houtkachel of ‘allesbrander’. Er komt daarbij veel fijnstof vrij en ook andere gevaarlijke stoffen. Als u toch stookt, doe dat dan op een verantwoorde manier. De GGD kan u daarvoor tips geven.
    • Gebruik milieuvriendelijke verven (bijvoorbeeld waterbasis) en niet-agressieve schoonmaakmiddelen om verontreiniging binnenshuis te beperken.
    • Plaats een filter in uw ventilatiesysteem. De vakman kan u meer vertellen over eventuele voor- en nadelen van een dergelijk systeem.

    
    
12. Waar kan ik informatie vinden over de actuele luchtkwaliteit?

    Op verschillende plaatsen in Nederland staan meetstations, die continu meten hoe de luchtkwaliteit is. De resultaten van deze metingen vindt u op de website van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) van het RIVM. De informatie wordt elk uur vernieuwd.
    Ook vindt u op deze website actuele informatie over smog. Op NOS-Teletekst pagina 711 en 712 is eveneens smoginformatie te vinden.

    
    
13. Wordt de luchtkwaliteit gemeten?

    In Nederland staan op tientallen plekken meetstations die continu de luchtkwaliteit meten. Deze metingen geven een algemeen beeld van de luchtkwaliteit in Nederland (in steden en ook in relatief dunbevolkte gebieden). Op veel andere plaatsen wordt de luchtkwaliteit berekend met modellen.
    
    Metingen van de luchtverontreiniging zijn vaak erg kostbaar en zijn alleen betrouwbaar als er een lange periode (bij voorkeur een jaar) gemeten wordt. Modellen hebben bovendien het voordeel dat ze voorspellingen van de luchtkwaliteit in de toekomst kunnen doen. Metingen zijn juist weer zinvol als de lokale omstandigheden complex zijn, en daarom moeilijk te modelleren zijn. Jaarlijks worden de grootschalige concentraties geactualiseerd. Dit zijn de concentraties zonder rekening te houden met lokale bronnen.

    Gelderland heeft meetpunten in:
    • Wekerom (gemeente Ede)
    • Eibergen (gemeente Berkelland)
    • Nijmegen.

    
    

Stel zelf een vraag
Staat uw vraag hier niet bij? U kunt uw vraag stellen via het vragenformulier (zie Producten) of via de pagina contact.